1. Banya!
    (03 April 2026)
  2. Botanie voor beginners
    (18 October 2025)
Banya!
leestijd: 4 min

Een authentiek-Russische ervaring

We liggen nog maar net lekker in de gloeiend hete houten stoomcabine, als twee breedgeschouderde Olga's in blauwwitte schortjassen en een wit hoofddoekje binnenkomen. Ze hebben elk een mandje met groene bladeren bij zich.

De ene Olga gebaart dat we om moeten draaien; we moeten op onze buik gaan liggen.

"Wat?" mompelt mijn beste vriendin.
"Geen idee", murmel ik terug.
We wentelen gehoorzaam om.
Iets aait van m'n kruin tot aan m'n voetzolen.
"Hè, lekker", denk ik nog en zucht eens diep.

*RATSJ*

"O holy f*ck!"
We krijgen ervan langs met berkentakken vol loof. Hoofd, rug, billen, benen, voeten.

*RATSJ*

***

We zijn in Sint-Petersburg, voor een decadent citytripje in februari.
-- Koud, ja, maar ook heel sprookjesachtig, met de stijf bevroren Neva en de met sneeuw bedekte paleizen.

Na de voor de hand liggende trekpleisters (de Peter en Paulusvesting, de graven van de Romanovs, de Kerk van de Verlosser op het Bloed, de Hermitage, de Nevsky Prospekt, de Art-Nouveau warenhuizen...), de waanzinnig goede restaurants en de surrealistische cultuurschokken, dachten we dat het leuk zou zijn om op onze laatste dag een écht Russisch badhuis te bezoeken voor een dagje wellness.

Dus had Marion een goed aangeschreven banya niet te ver van ons hotel opgesnord.

Het was 2016; ik was zonder het te beseffen al zachtjes in de Grote Burnout van 2018 aan het afglijden. Op eerdere gezamenlijke citytrips hadden we veel meer samen dingen uitgezocht, maar in Sint-Petersburg vond ik elk idee goed en liet ik Marion alles uitzoeken.

"Ik geloof niet dat ik online kan reserveren..."
-- Dat is ook lastig te zien, in het cyrillisch.
"En de telefoon nemen ze niet op. Maar ze hebben wel 5 sterren op Tripadvisor en op Google."
"Nou, dan gaan we toch gewoon kijken, woensdag?"

***

Ik heb op deze trip de volle potentie van de Google Translate-app ontdekt, en programmeer voor vertrek een verzoek in. We hebben tijd, dus ik schud een compleet Nirvanaatje uit m'n mouw -- 'Here we are now, entertain us':

"Massage + Facial + Manicure + Pedicure + Body Wrap. Is possible?"

Het meisje achter de balie, een cliché Russische pitspoes met geblondeerd haar, geplamuurd gezicht en twee centimeter lange rode nepnagels, pakt het agendaboek erbij en begint druk te bladeren. Eindelijk kijkt ze op:

"Three weeks."
Marion en ik kijken elkaar aan.
"But we leave tomorrow."
"O."

Ze begint weer te bladeren. We wachten het rustig af.
"Tomorrow!" De rode nagel wijst naar iets dat we niet kunnen zien.
"But we leave early. In the morning."
"O."

De pitspoes aarzelt. Marion en ik overleggen wat.
"Misschien is het erg druk vandaag."
"Laten we maar gaan, dan."
En Marion draait zich om richting uitgang.

"Wait!"
De pitspoes verdwijnt naar achteren.

Na een minuut of vijf komt ze triomfantelijk terug.
"Is possible!" en ze maakt een groots gebaar richting kleedkamers.
"All of it?"
"Yes, is possible!"

We weten niet of we dit moeten geloven, maar we gaan het zien. In de kleedkamers verruilen we onze kleren voor een dunne badstoffen badjas en we wandelen verwachtingsvol het badhuis in.

Er is geen kip.

***

We staan een beetje uilig om ons heen te kijken, als Olga #1 tevoorschijn komt. Haar Engelse vocabulaire blijkt ongeveer twee woorden uitgebreider dan mijn Russische, maar handen en voeten werken ook. Ze gebaart naar de douches en de stoomcabine. Dus daar liggen we nu, doorgestoomd en afgeranseld.

"Ben je er nog?"
"Ja. Dat was... eigenlijk best wel lekker."

*giechel*
"Zouden er hier camera's hangen?"
*proest*

Olga #2 komt ons halen en wijst naar het ijskoude dompelbad.
"Eh... no, thanks."
"Yes, yes! Is okay! Good for..." en ze tikt met haar vingers op haar hart.

Marion loopt al naar de rand.
"Nou, dan hebben we dat ook eens gedaan!"

Ik moet zachtjes geduwd worden, want ik ben doodsbang dat m'n hart ermee ophoudt. Dit kan niet goed zijn voor een mens.
"Is okay!" zegt Olga nog maar eens.

Marion springt.
Ik krijg een duwtje in m'n rug en

O MIJN GOD DIT IS VERSCHRIKKELIJK

kom proestend weer boven.
Eruit!!

NOOIT NOOIT NOOIT MEER!

Marion komt ook boven water, ogen wagenwijd, spierwit.
Ze haalt geen adem.

"Eruit!!"
Ik duw haar naar de rand van het bad en de twee Olga's trekken Marion uit het ijswater. Ze haalt nog steeds geen adem.

Olga #1 mept Marion op haar rug.
"Is okay!"
En eindelijk hapt ze naar lucht, in lange, benauwde halen.

"Dokter?" vraag ik.
"Is okay", schudt Olga en slaat een handdoek om ons heen.
We krijgen een glas gloeiendhete, mierzoete thee in onze handen gedrukt. Marions tanden kletteren tegen de rand.

"Gaat het?"
"Juh... juh... gawel."
"Dat doen we nooit meer hè?"
"Nuh... nuh... nee."

***

We liggen naast elkaar op massagetafels, weer op onze buik. Onze theeglazen staan halfleeg op een tafeltje.
"O, ik kan wel een massage gebruiken nu."

Daar komen de Olga's, ieder met een grote kom prut in de handen.
"Blue clay!"
"Salt from sea!"
En ze pakken uit elke kom een flinke handvol.

*gloeps*

De massage is fijn; deze dames zijn niet voor niets breedgeschouderd -- maar we raken zo wel een merkbaar laagje huid kwijt.
"Oef", mompelt Marion.
"Ja, daar gaat je bloed wel weer van stromen."

*giechel*

Na een half uurtje scrubben en kneden wijst Olga #1 weer naar de stoomcabines.
"No shower?"
"No! Salt is good!"
"It's okay?"
"Is okay!" en ze grijnst breed.

"Waarom heb ik het idee dat dit weer pijn gaat doen?"
"Russen zijn masochisten."
"Echt hè?"

En het zout bijt.

***

Na de sauna en een warme douche liggen we nu langzaam te smoren in een dikke laag sinaasappelolie en rauwe honing. We zijn van top tot teen in plastic gewikkeld; alleen ons gezicht is vrij. Niet te koud, niet te heet. Er bijt en slaat niks. Het ruikt zalig. We liggen naast elkaar als twee hulpeloze rupsen in onze cocon.

Olga #2 dimt het licht en ze laten ons alleen.
"Relax! Is okay!"

"Zeg... volgens mij zijn we nog steeds de enigen hier."
"Ja, gek hè?"
Ik val bijna in slaap, zo lekker lig ik erbij.
"Ze kunnen nu onze kluisjes leegplukken en ons zo laten liggen."

*knipper*

***

Maar ze komen terug en we spoelen ons nog één keer af. De Olga's dirigeren ons vervolgens gedecideerd terug naar de kleedkamers. We zijn klaar. Het is geen wellnesscentrum zoals in Nederland; er is geen verwarmd zwembad met een sapbar en een hot tub om nog een uurtje of wat te luieren.

"Nou, dat was dan de authentieke banya-beleving."
"Geen manicure, geen pedicure."
"Whatever. Ik ben zo schoon, ik zweet eersteklas mineraalwater."

"Zeg, hoe is het met je hart?"
Marion legt theatraal haar hand op haar borst, wacht een paar tellen, roept dan met haar stralend blauwe ogen wijd opengesperd:
"Is okay!!

Botanie voor beginners
leestijd: 3 min

"It's as easy to learn as your ABC"

Moord -- ja, dat kan natuurlijk ook nog.
God wat zou het heerlijk zijn als ie dood was. Van het idee alleen al voel ik me duizend kilo lichter.
Maar hoe?

Geen directe confrontatie; dat win ik nooit. Hij heeft het gestel van een stier. Bovendien maakt een mes een kliederboel. Te veel sporen.

Het is jammer dat hij geen auto rijdt. Een beetje friemelen aan de remleidingen is zó gebeurd en een steenmarter krijgt de schuld.

De meeste vrouwen nemen nog altijd hun toevlucht tot vergif. Ik begrijp dat wel. Er zit een zekere vertraging in; je hoeft niet bij het sterven zelf te zijn en je wordt er niet vies van. Je hoeft niet sterker te zijn, alleen maar slimmer.

Maar hoe kom ik aan cyaankali of arsenicum -- en hoe krijg ik het achter z'n huig?

-------------

Goudenregen.

Ik kijk naar de foto van een jonge, glamoureuze Diana Rigg en ik herinner me een oudere, boosaardige Diana Rigg die als kind haar buurmeisje vermoordde met zelfgebakken koekjes. De nootjes had ze vervangen door de boontjes van een goudenregen.

Heel erg giftig, schijnbaar.
Wat een idee.
En overal te vinden, goudenregen.

-------------

Ik sta in de tuin om me heen te kijken en vraag me af waarom ik dacht dat daar een goudenregen stond.
Die staat er niet.

Wel een heleboel andere planten.

-------------

Soms zit het mee. De docenten hebben er geen zin in dit semester en geven ons een 'vrije opdracht'. Doe maar wat, we zien elkaar over een maand wel weer.

Ik weet meteen wat ik ga maken.
Een kookboek.
Een heel speciaal kookboek.

-------------

Ik zal er veel research voor moeten doen, want ik kan niet koken en ik weet niks van planten. Maar ik heb een fiets en een bibliotheekkaart. Uit de kleingeldpot haal ik een boterhamzakje vol dubbeltjes, voor het kopieerapparaat.

Ik schuif Synchronicity van The Police in m'n walkman en fiets door de weilanden naar de centrale bieb in het centrum.

"Because it's murder by numbers, one, two, three
It's as easy to learn as your ABC"

Lekker meebrullen.
Niemand die me hoort.

-------------

Iedereen is tot moord in staat.
Ja, jij ook.

Iedereen heeft een grens. En als iemand je maar hard genoeg over die grens duwt, kan jij het ook. De reden dat de meeste mensen het dan toch niet doen, is de angst voor schuld en boete.

Ik ga me niet schuldig voelen, daar ben ik al kilometers voorbij. Ik zal opgelucht zijn, ik ga dansen op zijn graf.

Straf is wel iets om rekening mee te houden.
Dat hij mijn leven vergalt is één ding -- maar als ik in de gevangenis terecht kom voor zijn moord heb ik zelf de rest van mijn leven verknald.

Ik moet dus op zoek naar iets dat geen argwaan wekt: een hartstilstand of een beroerte.

-------------

Drie weken breng ik door in de bieb.
Drie heerlijk vredige weken. Ik schuifel op kousenvoeten over het antieke visgraatparket van kaartenindex naar boekenkast naar leestafel en weer terug.

Ik heb geen hulp nodig en neem geen boeken mee naar huis.
Niemand die me opmerkt.

Ik leer van alles over tuinplanten en hun vergiften: lelietjes van dalen, vingerhoedskruid, monnikskap. Ik leer welke delen giftig zijn, hoe je ze prepareert en hoe dat zal smaken.
-- Botanie voor beginners.

"Because it's murder by numbers, Colchicine
It's as easy to learn as your Atropine"

-------------

Het moet een daadwerkelijk boek worden, voor een cijfer op de werkschouw, dus ik reserveer tijd in de computerwerkplaats. Daar schrijf ik luchthartige teksten en maak een ontwerp, op inslag.

Niemand snapt iets van die computers, dus ik zit alleen.

Ik wil drukwerk met een steunkleur en op mooi papier, maar dan moet ik op school gaan zeefdrukken of de offsetpers reserveren. In beide gevallen heb ik de hulp van een werkplaatsassistent nodig.

Nee.

Ik pak de floppy en m'n mooie papier en fiets op koopavond naar de ReproDuck. Het puilt er uit van de studenten; tentamenweek komt eraan. Er is één apparaat dat zowel zwart als rood kan printen en ook nog op fancy papier.

De koopavondhulp -- Dennis, staat op zijn naamkaartje -- doet het me voor. Hij kijkt nieuwsgierig en heeft duidelijk wel zin in een praatje, maar er wordt van alle kanten aan hem getrokken.

Dankjewel Dennis.
Doei Dennis.

-------------

De katerns zijn genaaid en verlijmd maar voordat ik de kaft erom kan zetten, moet het boekblok worden schoongesneden. In de drukwerkplaats staat een reusachtig apparaat waar dat mee kan. Het is avond, de werkplaatsassistent is naar huis.

Ik klem een nieuw pak kopieerpapier muurvast op z'n plek met het gietijzeren wiel. Even testen. Ik druk de zware gietijzeren hendel omlaag.

*Zwsssj*

Het kost geen moeite. De stapel is keurig gehalveerd.
Het voelde lekker. Het klonk lekker. Ik wil nog een keer.
Ik zie voor mijn geestesoog zijn hoofd onder het valmes liggen.

"Because it's murder by numbers, one, two, three
It's as easy to use as a Guillotine"

-------------

Op de werkschouw heb ik het project gebracht als een grote grap.

De mannen in het zwart met hun rode dasjes en kekke gymschoenen gnuiven en grinniken. Alleen al voor het computer- en bindwerk krijg ik een acht.

"Dankjewel! Koekje? Zelfgebakken."
"Haha! Nee hoor, dat durven we niet meer."

Haha.

-------------

Ik breek de floppy in tweeën, gooi de ene helft in de container en de andere in het riool. Ik stop het boek in m'n tas, stap op de fiets en zet m'n walkman aan.

"Once that you've decided on a killing
First, you make a stone of your heart
And if you find that your hands are still willing
Then you can turn a murder into Art
Because it's murder by numbers, one, two, three
It's as easy to learn as your A B C D E"

Sponsoren

banner-eigenzinnig-600px.jpg

Gertrude Lok (Enschede, 1973) is freelance grafisch- en UX ontwerper, illustrator, schrijver en docent. Na een burnout reisde ze een half jaar alleen in een busje dwars door Canada en publiceerde daar het reisdagboek 'Walkabout' over. Nu woont ze met haar kat Otje in een Pippi-huis in Zweden en werkt aan een nieuwe verhalenbundel. Foto: Michel Mees.